De 36: schaken in de zomer van 1940

Na de Duitse inval in mei 1940 en de capitulatie die daarop volgde na vijf dagen, waren de Nederlanders hun vrijheid kwijt. Maar in de zomer van 1940 kon er vaak nog gewerkt en gesport worden zonder opgelegde beperkingen. VAS speelde in juli ’40 een partij tegen ASC in de 1e ronde van de Dr. Euwe-beker. De voormalig wereldkampioen was bij beide Amsterdamse clubs in de ledenadministratie te vinden.

De twee schaakclubs waren toen gevestigd in het Amsterdamsche Schaakhuis aan de Plantage Franschelaan 14 (nu Henri Polaklaan, vlakbij Artis), samen met een aantal kleinere schaakclubs, waarvan de Raadsheer nu nog bestaat.

In de lijst van de deelnemers van deze wedstrijd komen diverse namen terug die een link met ‘de 36’ hebben. Zo heeft W.A.T. Schelfhout het boek ‘Partij Verloren …‘ geschreven in 1947, hetgeen als een van de bronnen voor de individuele beschrijvingen van de 36 wordt gebruikt. Bij ASC speelt Hans Kmoch op bord 1, die nauw betrokken was bij de matches tussen Euwe en Aljechin in 1935 & 1937, net zoals bijvoorbeeld Max Levenbach, Benjamin Frank (als A.Frank genoemd op bord 19) en Salo Landau. Enkele spelers uit de opstelling komen later nog aan bod in het overzicht van de 36: Joseph Polak (bord 2), Marcel Stobel (6) en Martijn Prins (18). Martijn is de broer van schaakjournalist Lodewijk Prins, die in 1931 van VAS naar ASC overstapte en in 1936 zijn naam veranderde van Salomon naar Lodewijk, omdat hij van Joodse afkomst was, maar afstand wilde doen van die achtergrond.

Vooral in de staart van de opstelling komen we namen tegen van leden van ‘de 36’ die al eerder zijn beschreven: Arnold Park (12), Israel Plukker (14), Hans Koopal (15), Heinz van Mindeno (17), Benjamin Frank (19), Gabriel de Haas (20). Negen van de twintig spelers bij VAS worden vermoord. Het kan niet anders dan dat Willem Schelfhout bij het schrijven van Partij Verloren aan deze wedstrijd heeft gedacht, toen alle borden nog bezet waren.

De wedstrijd werd als volgt beschreven in het Algemeen Handelsblad van 22 juli 1940.

“Voor de eerste ronde van den wedstrijd om den Dr. Euwe-beker vond gisteren in het Amsterdamsche Schaakhuis een ontmoeting plaats tusschen een twintigtal van het V.A.S. en de A.S.C. Tot een beslissing kwam het niet, daar drie partijen verdaagd werden en aan dr. Euwe ter arbitrage werden opgezonden. Zooals onderstaande gespecificeerde uitslag doet zien, is de voorloopige stand 8—8.”